Vandaag spreken we over de Participatieverordening. Een document dat op papier veel belooft: betrokken inwoners, ruimte voor initiatief, en zelfs het recht om de overheid uit te dagen. Dat klinkt als een stap vooruit. Maar de vraag die wij ons als Staten moeten stellen is niet: hebben we participatie geregeld?
De echte vraag is: nemen we onze inwoners hiermee ook écht serieus?
Participatie vraagt iets fundamenteels van de overheid. Niet alleen luisteren, maar bereid zijn om invloed te delen. Inwoners zijn geen decorstuk in beleidsprocessen. Zij zijn mede-eigenaar van de samenleving die wij besturen.
Juist daarom is de rol van de overheid cruciaal. De overheid bepaalt:
● of participatie plaatsvindt,
● wanneer participatie mag,
● en vooral: hoeveel ruimte er daadwerkelijk is voor inbreng.
Als die ruimte vooraf niet helder is, ontstaat frustratie. Dan voelen inwoners zich gehoord, maar niet serieus genomen. En dat is funest voor vertrouwen.
Voorzitter, participatie is geen vinkje in een proces. Het raakt aan iets diepers: erkenning.
Erkenning dat inwoners kennis hebben. Erkenning dat zij dagelijks leven met de gevolgen van ons beleid. En erkenning dat democratie meer is dan eens in de vier jaar stemmen.
Wanneer inwoners participeren en vervolgens merken dat hun inbreng:
● niet zichtbaar wordt teruggekoppeld,
● geen effect heeft op keuzes,
● of achteraf wordt geneutraliseerd met procedurele argumenten,
dan doen we meer schade dan wanneer we hen nooit hadden uitgenodigd.
Echte participatie vraagt daarom om eerlijkheid vooraf:
Wat staat vast? Wat ligt open? En waar kunnen inwoners daadwerkelijk verschil maken?
Voorzitter,
Het uitdaagrecht – het right to challenge – is misschien wel het meest veelbelovende onderdeel van deze verordening. Inwoners mogen de provincie uitdagen om taken over te nemen als zij denken dat het beter, slimmer of goedkoper kan. Dat is een krachtig instrument.
Maar hier wringt het.
De gekozen opzet is zó breed en zó abstract, dat het risico ontstaat dat het uitdaagrecht vooral theoretisch blijft. In de visie en het beleidsplan worden geen concrete voorbeelden genoemd van provinciale taken waarop inwoners de provincie daadwerkelijk kunnen uitdagen.
Wat betekent dit in de praktijk?
● Inwoners moeten zelf maar raden welke taken kansrijk zijn.
● Ambtenaren en GS behouden maximale beoordelingsvrijheid.
● En de drempel om überhaupt een initiatief te starten wordt hoger, niet lager.
Zo dreigt het uitdaagrecht een mooi principe te worden, zonder uitnodigende werking. Een open deur, maar zonder bordje dat zegt: hier mag je naar binnen.
Voorzitter,
De vele uitzonderingsgronden in de verordening zijn juridisch verklaarbaar, maar politiek gezien vragen ze om waakzaamheid. Want hoe vaker participatie kan worden uitgesloten, hoe minder vanzelfsprekend zij wordt toegepast.
Daarom roep ik vandaag op tot drie dingen:
1. Maak participatie concreet.
Benoem voorbeelden van taken en beleidsterreinen waar inwoners expliciet worden uitgenodigd om mee te denken, mee te doen of uit te dagen.
2. Maak in ieder statenvoorstel inzichtelijk op welke wijze en met welke partijen participatie heeft plaatsgevonden en wat er gedaan is met de input;
3. Zie participatie als relatie, niet als instrument.
Vertrouwen bouw je niet met verordeningen, maar met gedrag. Met serieus nemen wat inwoners inbrengen – ook als het schuurt.
Wij sluiten ons ook aan bij het verzoek van de PvdA om de verordening te evalueren na 1 jaar en die met ons te delen.
Voorzitter,
Als we willen dat inwoners zich verantwoordelijk voelen voor Limburg, dan moeten wij laten zien dat wij hen vertrouwen. Niet alleen in woorden, maar in keuzes. Niet alleen in visie, maar in praktijk.